|
 |
Veterinairarchief
van Maart 2004
| Histomonas Meleagridis: een oude bekende in de schijnwerpers |
 |
De kalkoenenhouderij is in 2003 getroffen door twee uitbraken van histomoniasis, waarvan één zeer ernstig. Het verbod op het gebruik van preventieve geneesmiddelen heeft, samen met de opkomst van alternatieve huisvestingssystemen, deze aandoening opnieuw in de schijnwerpers gezet.
De benaming blackhead als aanduiding voor de ziekte, veroorzaakt door Histomonas meleagridis, is onjuist. De zwarte koppen zijn niet kenmerkend voor deze ziekte en komen slechts bij weinig aangetaste dieren voor. Vanwege de lever- en blindedarmbeschadigingen wordt de ziekte ook enterohepatitis genoemd. Ook deze naam is niet éénduidig. Beter is dus te spreken over histomoniasis.
Slimme verspreidingsstrategie
Buiten de gastheer is Histomonas meleagridis zeer kwetsbaar en sterft snel. De aandoening is derhalve niet erg besmettelijk tussen bedrijven onderling. Anders is het wanneer het direct dier-tot-dier contact betreft. Binnen een koppel kalkoenen kan de ziekte zich zeer snel verspreiden zonder tussenkomst van de kleine spoelworm (Heterakis gallinarum). Histomonas meleagridis lift mee met de eitjes van de kleine spoelworm, die vooral voorkomt in de blindedarmen van kippen. De parasiet wordt in de wormeieren opgenomen voordat de eiwand gevormd wordt. In de eitjes is Histomonas meleagridis veilig voor omgevingsinvloeden en kan op besmette grond jaren later ziekte-uitbraken veroorzaken. Bij de verspreiding van Histomonas meleagridis kan ook de regenworm een rol spelen omdat hij eitjes van de kleine spoelworm kan opnemen en als transportgastheer dient.
Verschillende gastheren
Histomonas meleagridis voelt zich thuis bij veel hoenderachtigen en kan ook voorkomen bij struisvogels. De mate waarin de parasiet ziekteverschijnselen veroorzaakt varieert enorm. Terwijl uitvalspercentages bij kippen rond 20 procent kunnen liggen, kan sterfte bij kalkoenen oplopen tot 50 en zelfs 100 procent. Niet-zieke en overlevende dieren fungeren als reservoirs.
Behalve de kalkoen zijn ook de Aziatische steenpatrijs en de kraaghoen zeer gevoelig voor Histomonas meleagridis. De kip, de pauw, het parelhoen, de fazant en de Virginische boomkwartel zijn minder gevoelig.
Niet-specifieke ziekteverschijnselen
Zieke dieren vertonen niet-specifieke verschijnselen zoals bol zitten, lusteloosheid en dunne ontlasting. Bij de kalkoen heeft de ontlasting een zwavelgele kleur. Voorts vertonen de dieren een stramme gang, zijn de oogleden vaak gesloten en wijst de kop omlaag. De dieren hebben anorexia. Bij kippen verloopt de aandoening vaak symptoomloos, echter in enkele gevallen worden wel ziekteverschijnselen waargenomen. De gele verkleuring van de ontlasting ontbreekt meestal bij kippen, maar soms wordt bloederige blindedarmmest uitgescheiden.
Sectiebeeld en diagnose
In de lever worden vanaf dag 10 na infectie necrosehaardjes gezien van ca. 1 cm diameter, rond of ovaal van vorm. Het optreden van typhlitis (vanaf dag 8 na infectie) hoort ook bij de kenmerken van histomoniasis. De darmwand is verdikt en bloederig. Verschillende organen raken ontstoken. Een zwerende de darmwand kan leiden tot buikvliesontsteking. Longen, nieren, milt en darmen kunnen ook aangetast zijn.
De waarschijnlijkheidsdiagnose kan met behulp van weefselonderzoek worden bevestigd. De parasiet kan ook in de dieren zelf worden gevonden, mits de dieren nog warm zijn.
Histomonas-onderzoek bij de GD
Het Histomonas-project bij de GD omvat gedurende de eerste fase de ontwikkeling van diagnostische tests en een diermodel. Zowel voor het opzetten van serodiagnostiek als het ontwikkelen van een infectiemodel, dient de verwekker eerst in een reageerbuisje te worden gekweekt. De eerste pogingen daartoe zijn eind oktober ondernomen en succesvol gebleken. Wanneer de bloedtest voldoet, kan de mate van voorkomen van Histomonas in de praktijk worden onderzocht. Het infectiemodel kan worden aangewend bij onderzoek naar nieuwe preventiemaatregelen.
Dit onderzoeksproject zal helaas geen oplossing op korte termijn kunnen aandragen, het kan echter aanknopingspunten bieden voor de bestrijding in de toekomst.
Voorlopig lijkt het opnieuw toestaan van één van de verboden histomonostatica de enige uitweg voor het Histomonas-probleem bij kalkoenen. Hoewel strikte hygiëne wel een bijdrage kan leveren, lijkt het handhaven van SPF-condities in de praktijk niet haalbaar.
|
|
| Histomonas meleagridis veroorzaakt blackhead, een ernstige ontsteking van lever en blinde darmen. Blackhead is vooral bekend bij kalkoenen. In 2003 hebben we deze ziekte bij twee koppels kalkoenen gezien. Ook kwam de ziekte vijf keer voor bij legkippen en zes keer bij hobbyvogels (kip, kalkoen, fazant en patrijs). |
|
 |
|
|
|
