Ook in Duitsland beginnen supermarkten kooi-eieren uit het schap te bannen. Zo heeft Plus laten weten vanaf 6 januari geen kooi-eieren meer te zullen verkopen. Plus is een formule van Tengelmann, heeft ruim 2.700 filialen in Duitsland en is in omvang nummer drie op de ranglijst van Duitse supermarkten.
Eind 2003, begin 2004 kampten diverse bedrijven in Zuid- en Midden Nederland met proest, verhoogde uitval en dunne mest bij jonge kuikens. Het betrof zowel vlees- kuikens als toekomstige legdieren. Veel opfokdieren bleken later onherstelbare eileiderschade opgelopen te hebben. Nader onderzoek heeft aangetoond dat dit wordt veroorzaakt door een nieuwe variant van een nier-IB stam. Deze variant, het serotype D388, vertoont geen verwantschap met de normaal in Nederland voorkomende serotypes. Zie ook de internetsite van Pluimveehouderij.
De pluimveesector moet de komende jaren nadenken over hoe ze op termijn uitbraken van aviaire influenza en NCD financieel wil opvangen en regelen. Het bestaande systeem, waarbij de Brusselse en nationale overheid de open eind financiering voor hun rekening nemen, heeft zijn langste tijd gehad. Dat meldde LNV-topambtenaar dr. Harry Paul tijdens de jaarvergadering van de NOP-kringen Kuikenbroeders en Fokkers.
We moeten maar eens af van dat romantische plaatje van de boer. Het is gewoon een beroep waarin geld verdiend moet worden, niet meer en niet minder. En hoewel de Rabobank van oorsprong een boerenleenbank is wil de bank agrariërs niet tot het oneindige steunen. Een bedrijf moet op de lange termijn rendement hebben, bij voorkeur zonder nevenactiviteiten. Dat zegt Gerard Beldman, agrarisch accountmanager van de Rabobank in Ede. Hij woont en werkt jarenlang in de regio en zit in een denktank, een groep mensen met allerlei achtergronden die praat over de toekomst van het Edese buitengebied. Beldman constateert dat de boeren in de regio over het algemeen een goed inzicht in hun toekomstmogelijkheden hebben. Het overheidsbeleid moet die mensen, zowel degenen die besluiten te stoppen als degenen die door willen, dan ook in hun beslissing steunen en niet in regels klemzetten. Een agrariër die investeert in dierwelzijn heeft meer ruimte nodig, dat moet je niet inperken. Als iemand wil overstappen van leghennen naar scharrelkippen moet je juist helpen, vindt Beldman.
Hoewel de Rabobank van oorsprong een boerenleenbank is wil het bedrijf agrariërs niet tot het oneindige steunen. Daarbij gaat het niet om de onderliggende waarde van het bedrijf, maar om de vraag of het bedrijf op de lange termijn rendement heeft, zegt Beldman, die zo zijn bedenkingen heeft bij de huidige nadruk op nevenactiviteiten. Het blijft margewerk en je moet oppassen dat je geen wildgroei krijgt. Eén bedrijf met kampeerterrein is leuk, maar als je er vier op een rij hebt, verdienen ze er allemaal net geen boterham aan, aldus Beldman.
Een zestienjarig meisje in Vietnam is besmet geraakt met het levensgevaarlijke vogelpestvirus H5N1. Volgens dokteren is haar toestand stabiel. In totaal zijn dit jaar 32 mensen - 20 in Vietnam en 12 in Thailand - overleden als gevolg van besmetting met vogelpest. In beide landen hebben mensen de ziekte echter ook overleefd. Dat geldt ook voor een Japanner, die begin dit jaar betrokken was bij ruimingen in zijn land. Veel Aziatische landen hebben het virus nog niet onder controle. De vrees is dat de epidemie verder oplaait nu het koudere seizoen aanbreekt
Vietnam heeft twee nieuwe uitbraken van vogelpest gemeld in de zuidelijke provincie Ca Mau. Twee koppels met in totaal 850 kippen zijn geruimd. Het aangetroffen virus betreft een H5-variant. Er zjn maatregelen genomen om verspreiding van de ziekte tegen te gaan. In de regio houden veehouders naar schatting 250.000 dieren, meest kippen en eenden. Vietnamese autoriteiten maken zich zorgen over uitbreiding van de epidemie, omdat het virus zich makkelijker zou verspreiden door de lage temperaturen. In maart van dit jaar verklaarde Vietnam de vorige vogelpestepidemie ten einde. Toen waren 43,2 miljoen kippen geruimd en overleden 16 mensen aaan de gevolgen van de ziekte
In het zuiden van Japan is pseudo vogelpest ( Newcastle Disease, NCD) uitgebroken. Dat heeft de Japanse veterinaire dienst dinsdag gemeld aan de internationale organisatie voor dierziekten (OIE) die in Parijs is gevestigd. De ziekte is vastgesteld op een bedrijf met ongeveer honderdduizend hennen. Daarvan waren er gisteren volgens de Japanse autoriteiten ruim tweeduizend aan de ziekte bezweken. Het Japanse ministerie van landbouw heeft screening uitgevoerd op alle bedrijven binnen een straal van drie kilometer van het bedrijf. Het betrokkenbedrijf is geblokkeerd. Zieke en verdachte dieren worden geruimd. Newcastle Disease voor het laatst in Japan gemeld in september 2002.
Blackhead op Spelderholt bewust uit publiciteit gehouden
De uitbraak van Blackhead onder de kalkoenen op praktijkcentrum Het Spelderholt in Lelystad die op 24 december naar buiten werd gebracht, was al enkele weken bekend, maar is bewust uit het nieuws gehouden. De Nederlandse Organisatie van Pluimveehouders (NOP) heeft daar bij de Animal Science Group (ASG) op aangedrongen. Gevreesd werd dat consumenten als gevolg van negatieve publiciteit af zouden zien van de aankoop van kalkoen. Met de kerstdagen in het vooruitzicht zou dit de sector veel schade toebrengen. Begin december werd een open dag op Het Spelderholt afgeblazen, vanwege ziekteverschijnselen onder de kalkoenen. Op dat moment had de Gezondheidsdienst voor Dieren al bevestigd dat het Blackhead betrof, weet het Agrarisch Dagblad te melden.
Voorzitter Jan Wolleswinkel van de NOP zegt de ASG niet te hebben gevraagd om te zwijgen, maar erkent wel verzocht te hebben er niet actief mee naar buiten te komen. Ook de ASG geeft toe bewust terughoudend te zijn geweest met de berichtgeving om geen hype in de media te creëren.
De ziekte onder de kalkoenen op Het Spelderholt is inmiddels bijna uitgewoed. Het praktijkcentrum zoekt de oorzaak voor de besmetting in eitjes van de Heterakis spoelworm in spuitzand dat in de buurt van de leghennenuitloop lag. De eitjes zijn mogelijk overgewaaid waardoor hennen zijn besmet. Ook bij een hen is namelijk Blackhead geconstateerd. Van de hennen is de ziekte vervolgens overgeslagen naar de kalkoenen die veel gevoeliger zijn voor de ziekte.
Het prijsniveau voor levensmiddelen, alcoholische dranken en tabak in de nieuwe lidstaten van de Europese Unie is in het algemeen een stuk lager dan het gemiddelde prijsniveau in de 25 landen van de EU. Dat blijkt uit maandag gepubliceerde gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het goedkoopste land is Polen, het duurste land is Ierland. Nederland neemt op de CBS-lijst een middenpositie in, samen met de ons omringende landen. In Polen zijn de prijzen gemiddeld de helft lager dan de prijzen van de EU-25. Ook Estland en Slovenië zijn relatief goedkoop en dat geldt ook voor het 'oude' EU-land Spanje. Ierland is 44 procent duurder dan het EU-gemiddelde en daarmee het duurste land van de Europese Unie. Ook de Scandinavische landen hebben een hoog prijsniveau, aldus het CBS maandag.
In de vleessector is discussie gaande of decontaminatie (ontsmetting) van vlees in Nederland deel van de dagelijkse productiepraktijk kan worden. De EU-wetgeving maakt het straks aan het eind van het productieproces mogelijk, maar volgens PVE-woordvoerder Dé van de Riet staat de sector tot nu toe niet te trappelen. Via een ketengerichte aanpak wordt al gepoogd te voorkomen dat er in de verschillende stappen van de productieketen onhygiënische praktijken sluipen. Tevens verwacht men geen positieve houding van het publiek over decontaminatie. De meeste besmettingen vinden bij de consument thuis plaats, geeft Van de Riet aan. "Door onze acties tegen salmonella is nog maar een klein percentage besmet, 2 tot 3 %. Wij pleiten dan ook voor meer voorlichting over de bereiding. Het is niet te zeggen op welke termijn decontaminatie in Nederland gemeengoed zal kunnen worden; we onderzoeken dat nog", aldus Van de Riet.
De Europese Unie heeft de import van levend pluimvee en pluimveevlees uit Bulgarije verboden. Reden is een uitbraak van Newcastle Disease (NCD). De Bulgaarse autoriteiten bevestigen dat nabij de Turkse en Griekse grens op een klein bedrijf met 448 kippen pseudo-vogelpest heerst. Het is voor het eerst in elf jaar dat de ziekte in Bulgarije is vastgesteld. De uitbraak wodt bestreden door middel van ruiming van het betreffende bedrijf en ringvaccinatie. De importstop geldt in elk geval tot 31 januari 2004
In Vietnam zijn in zes provincies in de Mekong Delta nieuwe gevallen van vogelpest ontdekt. Ruim 10.000 kippen zijn geruimd om verdere verspreiding van het virus tegen te gaan. Dit verklaarde minister Cao Duc Phat van landbouw. Deskundigen gaan er van uit dat het virus zich makkelijker verspreid bij lagere temperaturen. Phat gebruikt die veronderstelling om te verklaren waarom de ziekte in december weer vaker wordt vastgesteld. Ook het toenemende vervoer van pluimvee werkt verspreiding in de hand, aldus Phat. Er wordt veel pluimvee vervoerd omdat Vietnam zich opmaakt voor het grote Tet-feest. Het ministerie van landbouw heeft transport van pluimvee evenwel verboden in de zuidelijk provincies. Daarenboven moeten eenden worden binnen gehouden totdat het Tet-feest is afgelopen. Eenden kunnen het virus bij zich dragen zonder uiterlijke kenmerken te vertonen van besmetting. In Vietnam maakt de overheid zich ook zorgen over de illegale import van pluimvee uit China. Volgens de Vietnamese autoriteiten blijven uitbraken van vogelpest in China met het gevaarlijke H5N1-virus vaak onopgemerkt. Pogingen om de smokkel in de grensprovincies aan banden te leggen, lijken niet succesvol.
Kalkoenbroederij Coolen bv wenst iedereen een geweldig en gezellig Kerstfeest
Tijd van verhalen en mysteries met diepere betekenis Tijd van gevoelens als geluk, warmte, maar ook gemis Tijd van bezinnig misschien weer (even) in God geloven Tijd van feesten, kerstbestanden en kerstverloven Tijd waarop alles even heel harmonieus is Tijd waarop het in de wereld héél even vrede is. Tijd van wachten op het nieuwe jaar avond van knallen en zingen Tijd van goede voornemens hoop op goede dingen Tijd voor een heel gelukkig Nieuwjaar want dat is mijn wens voor het komende jaar
LNV en LTO/NOP hebben opnieuw overleg gevoerd over het afronden van de hertaxaties van de tegemoet- komingen in schade met betrekking tot de vogelpest in 2003. Ongeveer 300 pluimveehouders hebben om hertaxatie gevraagd.
De NOP vindt de berichtgeving van het ministerie van LNV over de afspraken in het nieuwe DGF te eenzijdig. ,,Het gaat alleen over de financiële overeenkomst die is afgesloten voor het geval een besmettelijke dierziekte uitbreekt. Maar er wordt in de berichtgeving met geen woord gerept over afspraken die ook zijn gemaakt over het voorkomen van ziektes zoals AI en NCD. Die maatregelen zijn eigenlijk veel belangrijker dan de financiële paragraaf, " reageert NOP-voorzitter Jan Wolleswinkel.
De verhoogde uitval onder kalkoenen op 'Het Spelderholt' in Lelystad is veroorzaakt door Histomonas (Blackhead). Dat heeft de ASG van Wageningen UR gisteren officieel bekend gemaakt. Pluimveehouders hoeven geen 1,5 miljoen euro solidariteitsheffing op te brengen voor de compensatie- regeling voor vermeerderaars die schade leden tijdens de AI-bestrijding. Dat heeft minister Veerman de PVE per brief laten weten.
De verhoogde uitval onder kalkoenen op ‘Het Spelderholt’ in Lelystad is veroorzaakt door Histomonas (Blackhead). Dat heeft de ASG van Wageningen UR vandaag officieel bekend gemaakt. De eerste uitval deed zich voor op maandag 6 december. Sectiebevindingen wezen duidelijk in de richting van Histomonas. Een week later werd dit bevestigd door de GD. De uitvalsoorzaak is op verzoek van de sector niet eerder bekend gemaakt om de kalkoenenhouderij vlak voor kerst niet negatief in de publiciteit te brengen. Sinds het begin van de uitbraak zijn 40 kalkoenen aan de ziekte bezweken. De uitval deed zich alleen voor in afdelingen met een overdekte uitloop. Inmiddels is de uitval als gevolg van Histomonas teruggelopen en ogen de kalkoenen weer gezond.
Op pluimveebedrijven in zes provincies in het zuiden van Vietnam is vogelgriep vastgesteld. Zo'n 11.000 dieren zullen vernietigd worden om een terugkeer van de epidemie te voorkomen. Dat melden officiële bronnen 22 december. In oktober verklaarde Vietnam nog de epidemie onder controle te hebben. Ook in maart werd zo'n verklaring uitgegeven, maar daar moest men op terugkomen toen in augustus drie nieuwe dodelijke menselijke slachtoffers vielen.
NOP ergert zich aan onderbelichten preventie bij dierziektebestrijding
Pluimveehouders ergeren zich aan de eenzijdige berichtgeving van het ministerie van LNV over de afspraken in het nieuwe Diergezondheidsfonds. "Het gaat alleen over de financiële overeenkomst die is afgesloten voor het geval een besmettelijke dierziekte uitbreekt. Maar er wordt in de berichtgeving met geen woord gerept over afspraken die óók zijn gemaakt over het voorkómen van ziektes zoals vogelpest en NCD. Die maatregelen zijn eigenlijk veel belangrijker dan de financiële paragraaf", stelt voorzitter Jan Wolleswinkel van de NOP en de vakgroep LTO Pluimveehouderij. Wolleswinkel is van mening dat alle informatie en voorlichting toegespitst moet worden op de afspraken om besmettelijke ziektes buiten de deur te kunnen houden. De aandacht moet zeker deze tijd van het jaar gericht zijn op preventie, aldus de NOP-voorman.
De Nederlandse Organisatie voor Pluimveehouders onderhandelde mee over aanpassingen in het nieuwe Diergezondheidsfonds (DGF). Over de financiering van de kosten van een dierziekteuitbraak en de aandelen van bedrijfsleven en overheid zijn vorige week afspraken gemaakt. De NOP benadrukt dat het voor de pluimveehouderij een zeer goede zaak is dat de financiering van de kosten van een dierziekteuitbraak voor het bedrijfsleven opnieuw aan plafonds is gekoppeld. De bijdrage van de pluimveehouderij is vanwege grotere risico's verhoogd van 11,3 miljoen tot maximaal 30 miljoen euro. Met het oog op de huidige, zeer slechte economische situatie in de pluimveehouderij heeft de overheid toegezegd de laatste 10 miljoen euro voor haar rekening te zullen nemen.
Vanwege het hogere risico van een besmettelijke ziekte in de pluimveehouderij is een groep deskundigen aan het werk gezet, om het ontstaan en verspreiden van virusziekten en mogelijke risico's grondig te bekijken.
Het tumblen van vlees schaadt het imago van vlees niet, mits de informatie over het tumblen aan afnemers en consumenten adequaat is. Dat schrijft minister Veerman van LNV in antwoord op vragen van Tweede-Kamerlid Marijke Vos van GroenLinks over het tumblen van varkensvlees. In de vergadering van het Beheerscomité Varkensvlees van de Europese Commissie op 16 november heeft een lidstaat gemeld dat varkensvlees met toegevoegd water is geïmporteerd uit een andere lidstaat. Niet bekend is of het toegevoegde water op het etiket staat vermeld. De Europese Commissie heeft nadere informatie aan de importerende lidstaat gevraagd. Veerman kan niet zeggen om welke twee lidstaten het gaat. Het gaat in ieder geval niet om Nederland.
Op basis van de huidige Europese wetgeving is het tumblen van pluimveevlees en varkensvlees toegestaan, mits dat goed geëtiketteerd wordt. De omvang van het tumblen van varkensvlees op de Europese markt is niet bekend, schrijft Veerman. Voor sommige vleesbereidingen, inclusief enkele gemarineerde producten en vleeswaren, kan het toevoegen van water volgens Veerman een kwaliteitsverbetering betekenen, bijvoorbeeld om de malsheid te verbeteren of om indroging door het koken of bakken te compenseren.
Kamerlid Vos is van mening dat het tumblen van vlees een gevolg is van de prijsdruk op vleesproducten en dat daardoor de kwaliteit van het product ondergeschikt wordt. Veerman zegt niets te kunnen zeggen over een eventuele relatie tussen het tumblen, prijsdruk en productkwaliteit, aangezien de omvang van het tumblen van varkensvlees niet bekend is.
LEI: mestoverschot 2006 1 miljoen kg fosfaat en 1 miljoen stikstof
Naar schattingen van het LEI zal het landelijk mestoverschot in 2006 1 miljoen kg fosfaat en 1 miljoen stikstof bedragen en 10 miljoen kg fosfaat en 18 miljoen kg stikstof in het jaar 2009. Er bestaat echter een grote mate van onzekerheid rond een aantal uitgangspunten, waarvan de acceptatiegraad de belangrijkste is. De acceptatiegraad is dat deel van de mestruimte voor bedrijfsvreemde mest dat maximaal opgevuld kan worden met bedrijfsvreemde mest. Dat schrijft het LEI in het rapport 'Effecten in 2006 en 2009 van Mestakkoord en nieuw EU Landbouwbeleid' dat door minister Veerman van Landbouw naar de Tweede Kamer is gestuurd.
Wanneer de acceptatiegraad hoger uitkomt dan bij deze studie voor 2009 wordt verwacht én de excretie per gemiddeld aanwezig dier daalt de komende jaren, dan kan het landelijke mestoverschot in 2009 ook op 0 kg uit komen. Bij tegenvallende situaties ten aanzien van dieraantallen, oppervlakte cultuurgrond, acceptatiegraad en bedrijven die derogatie aanvragen, kan het landelijk mestoverschot ook uitkomen op 20 miljoen kg fosfaat in 2009.
Deze onzekerheid is er mede omdat van een aantal beleidsvoornemens nog onzeker is hoe deze verder worden geïmplementeerd. Vooral door middel van stimulering van voeraanpassingen in de melkveehouderij en in de varkens- en pluimveehouderij zijn al aanzienlijke voordelen te halen. Zo zijn er kansen tot verdere beperking van mestoverschotten, kosten voor bedrijven en milieuemissies.
Wanneer echter uitgegaan wordt van de huidige kennis komt het LEI tot de volgende conclusies:
het totale gebruik van kunstmeststikstof op melkvee- en akkerbouwbedrijven neemt toe in 2006 ten opzichte van 2004 en daalt slechts gering in 2009 ten opzichte van 2004. Dit wordt vooral veroorzaakt doordat melkveebedrijven meer dierlijke mest moeten afvoeren. Er treedt dus vervanging van dierlijke mest door kunstmestaankopen op;
het totale stikstofoverschot op deze bedrijven neemt in 2006 toe ten opzichte van 2004 (met de Minas-normen van 2004, terwijl dit nog niet de Minas-eindnormen waren voor 2006). In 2009 wordt een daling verwacht. De stikstofoverschotten in de intensieve veehouderij zullen onder een Gebruiksnormenstelsel weinig verschillen met het Minas-systeem van 2004, daar nagenoeg grondloze bedrijven evenveel mest moeten afvoeren. Wel zal de extra mestafzet onder het Gebruiksnormenstelsel buiten Nederland en op overige vooral extensieve graasdierbedrijven leiden tot extra stikstofoverschotten daar. Ook het hoger stikstofkunstmestgebruik zal leiden tot meer emissies bij de productie van kunstmest;
de stikstofnorm voor dierlijk mestgebruik is in 2006 voor melkveebedrijven het meest beperkend. In 2009 is ook de fosfaatgebruiksnorm op veel bedrijven in ongeveer dezelfde mate beperkend voor het dierlijk mestgebruik op de melkveebedrijven;
op melkveebedrijven zal de mestafzet in 2006 en 2009 aanzienlijk hoger zijn dan in 2004, ondanks de voortgaande daling van de veebezetting per ha. Verwacht wordt dat de acceptatie van dierlijke mest op akkerbouwbedrijven ongeveer gelijk blijft tot een lichte daling in 2009. Gezien de norm voor maximaal dierlijk mestgebruik van 170 kg N per ha en de fosfaatnorm is er op veel bedrijven nog wel ruimte voor extra dierlijk mestgebruik. Er spelen echter andere normen, zoals de totale Ngebruiksnormen en de hoogte van de werkingcoëfficienten, een rol zodat de verwachte acceptatie lager zal zijn.
'Dirk van den Broek misleidend over diervriendelijk vlees'
De Reclame Code Commissie heeft supermarktketen Dirk van den Broek op de vingers getikt wegens de verkoop van vlees met IKB-keurmerk als diervriendelijk vlees. Volgens de commissie houdt dit keurmerk geen rekening met dierenwelzijn. Dat heeft de stichting Wakker Dier dinsdag bekendgemaakt. Dirk van den Broek stelde dat varkensvlees met het IKB-stempel diervriendelijk is. Maar volgens Wakker Dier is het een keurmerk van de sector zelf dat niet over dierenwelzijn gaat maar over zaken als veiligheid van voeding en transport. "Door IKB-vlees te kopen draag je bij aan onverdoofde castratie van biggen die leven in krappe kale hokken en nooit buiten komen'', aldus Wakker Dier. De welzijnsregels van IKB zijn volgens de organisatie ,,slapper'' en kennen geen sanctiemogelijkheden. Het is volgens de organisatie al de vierde keer binnen anderhalf jaar dat de Reclame Code Commissie oordeelt dat de varkenssector de consument misleidt over het welzijn van varkens. De Productschappen van Vee, Vlees en Eieren (PVE), de beheerder van de IKB-regeling, bestrijdt dat er geen stringente dierenwelzijnsregels in de regeling zijn verwerkt. ,,De nationale wetgeving op het gebied van dierenwelzijn zijn er in opgenomen en de regeling wordt gecontroleerd door onafhankelijke instanties'', aldus een woordvoerder van de
CBS: niet 11 maar 4 landbouwbedrijven per dag minder
De leegloop in de Nederlandse land- en tuinbouw stagneert en pakt minder groot uit dan gedacht. In (politieke) discussies over de toekomst van de landbouw werd tot nog toe uitgegaan van 8 tot 11 bedrijfsbeëindigingen per dag. Uit de laatste Landbouwtelling van het CBS blijkt echter dat dit jaar iedere dag gemiddeld 'slechts' 4,4 boeren met hun bedrijf gestopt zijn. Aan het eind van 2004 zullen er naar verwachting nog 83.890 agrarische bedrijven over zijn, 1611 minder dan aan het einde van 2003. In dat jaar staakten nog 4079 agrariërs hun bedrijf.
Vijf Japanners zijn naar nu pas blijkt in februari mogelijk besmet geraakt met het vogelpestvirus. Zij waren betrokken bij ruimingen wegens een uitbraak van de ziekte op een bedrijf in Kyoto. Het Japanse ministerie benadrukt dat de vijf niet ziek zijn geworden en er geen kans is dat meer mensen besmet raken. Nader onderzoek moet duidelijk maken of de vijf daadwerkelijk de eerste Japanners zijn die de ziekte hebben opgelopen.
Minister Veerman en bedrijfsleven bereiken overeenstemming over aanpassing convenant diergezondheidsfonds
Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV), de Productschappen Vee, Vlees en Eieren (PVE) en het Productschap Zuivel (PZ) hebben overeenstemming bereikt over aanpassing van de maximum bijdrage van het bedrijfsleven aan het diergezondheidsfonds. De plafonds per diersector zijn als volgt aangepast: sector runderen 85 miljoen euro (was 226,9 miljoen), sector varkens 125 miljoen euro (was 226,9 miljoen), sector schapen en geiten 5,6 miljoen euro (was 4,5 miljoen) en sector pluimvee 30 miljoen euro (was 11,3 miljoen). Omdat de pluimveesector volgens een rapport van het LEI beperkt draagkracht heeft, is besloten dat het ministerie van LNV bij uitzondering de laatste 10 miljoen van de 30 miljoen euro voor zijn rekening neemt als dat nodig is.
Behalve over bedragen zijn er ook afspraken gemaakt over andere aanpassingen. Zo is de verplichting van de bankgaranties ingeperkt, hoeven de productschappen geen boete meer te betalen bij opzegging van het convenant, en zijn eieren en broedeieren onder de werking van het convenant gebracht. Het ministerie van LNV en de productschappen hebben in het kader van deze afspraken ook de intentie vastgelegd om de gevolgschade na vaccinatie zo beperkt mogelijk te laten zijn. Gevolgschade treedt op omdat gevaccineerde dieren niet kunnen worden geëxporteerd en producten van gevaccineerde dieren afzetproblemen kunnen ondervinden.
Het convenant is in 2000 tot stand gekomen en is aangegaan voor een periode van tien jaar. Met ingang van 1 januari 2005 konden de bedragen worden aangepast die in 2000 waren afgesproken. Aanleiding voor de herziening vormden de toegenomen kansen op hogere uitgaven door vogelpest (aviaire influenza), een verlaging van de uitgaven door de mogelijkheid om bij de bestrijding van klassieke varkenspest en mond- en klauwzeer vaccinatie toe te passen en de daling van het aantal dieren in de diverse sectoren. Een lager risico voor de overheid en meer gelijkheid tussen de sectoren is een belangrijk discussiepunt geweest tijdens de onderhandelingen.
Het maximum dat elke sector moet bijdragen in de financiering van de kosten van de bewaking en bestrijding van dierziekten wordt bepaald door rekening te houden met onder andere het risico op een uitbraak, de toe te passen bestrijdingsstrategie, de duur en omvang van de bestrijdingsmaatregelen, en de draagkracht van de sector. Om tot een akkoord te komen hebben het ministerie van LNV en de productschappen Wageningen Universiteit & Researchcentrum (Institute for Risk Management in Agriculture) opdracht gegeven een analyse uit te voeren met betrekking tot deze aspecten. Deze analyses en berekeningen voor de bestrijding van vogelpest en het effect van de inzet van vaccinatie bij de bestrijding van klassieke varkenspest en mond- en klauwzeer zijn belangrijk geweest voor de bepaling van de bedragen.
De bedragen in het aangepaste convenant gelden voor de periode van 2005 tot en met 2009. Het belangrijkste deel van de plafondbedragen zijn garanties die pas door het bedrijfsleven moeten worden betaald in geval van uitbraak van een dierziekte. De bedragen boven de plafonds, het zogenaamde open einde, worden door de overheid gedragen. Voor alle sectoren geldt dat de afgesproken plafonds worden aangepast met een percentage voor de inflatie en een percentage voor wijzigingen in de omvang van de veestapel van de betreffende sector.
De convenantpartners hebben afgesproken om voor 2009 te bekijken of het convenant verlengd moet worden en zo ja, onder welke voorwaarden.
In nummer laten negen oudgedienden hun licht schijnen over de huidige situatie in de pluimveesector. Een greep.
,,De sector is financieel uitgehold. De markt ligt volledig overhoop.'' Dat zegt oud-NOP-voorzitter Karel Boonen. ,,Belangrijk in deze wanorde is dat de lijnen naar Brussel worden versterkt. Maar dat moet je als eenheid doen. Anders zit de belangenbehartiging in die eeuwige spagaat tussen het belang van de sector dat op punten strijdig is met de individuele belangen van het lid. Daarbij moet je goed communiceren met je achterban wat je drive is,'' luidt zijn advies.
,,Hou in de bedrijfsvoering rekening met maatschap- pelijke veranderingen, in plaats van met de kont tegen de krib te gaan," adviseert Jo Coolen, rustend scharrelkippenhouder van het eerste uur. Hij denkt dat mede met zo'n opstelling de sector de huidige crisis kan overwinnen. ,,Als sector hebben we steeds tegen- slagen overwonnen. Dus deze komen we ook te boven."
Dierenarts Ad Voeten staat bekend als iemand die geen blad voor de mond neemt. Zo heeft hij ten aanzien van preventie en bestrijding van aviaire influenza eigen ideeën en die ventileert hij ook. Hij zegt zich mateloos te storen aan 'de nonsens die deskundigen, quasi-deskundigen en 'wishful thinkers' verkondigen over (aviaire) influenza. ,,Er is vorig jaar veel misgegaan onder het mom van: We hebben ons aan het protocol gehouden.''
De productschappen staan ter discussie. Er gaan stemmen op om de betaalfunctie (heffingen en restituties) onder te brengen in een betaalorgaan bij het ministerie van LNV. Ook de tweede functie als regelend orgaan staat nog wel eens ter discussie. Omdat met de regelgeving van een productschap en de controle daarop (veel) geld is gemoeid, geld dat de sector zelf moet ophoesten. Jacob Arissen, oud-PPE-secretaris, zou het echter betreuren wanneer de schappen zouden wegvallen. ,,Dan valt een centrum- functie weg en zullen zaken privaatrechtelijk moeten worden geregeld. En dat is veel lastiger.''
Legpluimveehouders die eieren produceren onder het KAT-logo, dienen zich rechtstreeks bij dit Duitse controlesysteem aan te sluiten. Dit heeft KAT de betreffende pluimveehouders vorige week per brief bericht. De brief heeft onder legpluimveehouders geleid tot veel ergernis. De NOP heeft in een brief bij KAT bezwaar gemaakt.
De pluimveesector moet de komende vijf jaar 20 miljoen euro bijdragen aan het Diergezondheidsfonds. Dat heeft minister Veerman deze week meegedeeld. Dat betekent bijna een verdubbeling van de heffing vergeleken met de aflopende convenantperiode, toen was de bijdrage 11,3 miljoen euro. De sector wil nog onderhandelen over randvoorwaarden.
Er is internationaal draagvlak voor het vaccineren van dieren tijdens een uitbraak van een besmettelijke dierziekte. Dat blijkt uit de conclusies van de in Brussel gehouden conferentie over dierziekten, meldt LNV. Andere conclusies zijn onder meer dat producten van gevaccineerde dieren niet anders gelabeld moeten worden. Veehouders en andere schakels moeten hun verantwoordelijkheid nemen ten aanzien van preventie en afzetproblemen voor producten van gevaccineerde dieren. En de ontwikkeling van nieuwe vormen van financiering van dierziektebestrijding, zoals verzekeringen en fondsen, moet in Europees verband gestimuleerd worden.
Minister Veerman, die donderdag j.l. de conferentie opende, zegt tevreden te zijn met de conclusies van de conferentie. Hij zal ze volgende week bespreken met zijn collega's de komende Landbouwraad.
Er is meer internationaal draagvlak voor het vaccineren van dieren tijdens een uitbraak van een besmettelijke dierziekte. Dat bleek vandaag uit de conclusies van de in Brussel gehouden conferentie over dierziekten. De conclusies zijn aangeboden aan mevrouw Bergkamp, Directeur-Generaal van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en mevrouw Husu-Kallio, plv. Directeur-Generaal van directoraat Gezondheids- en Consumentenbescherming van de Europese Commissie. Andere conclusies zijn onder meer dat producten van gevaccineerde dieren niet anders gelabeld moeten worden. Houders van dieren en andere stakeholders moeten hun verantwoordelijkheid nemen ten aanzien van preventie en afzetproblemen voor producten van gevaccineerde dieren. En de ontwikkeling van nieuwe vormen van financiering van dierziektebestrijding, zoals verzekeringen en fondsen, moet in Europees verband gestimuleerd worden.
Minister Veerman, die gisteren de conferentie heeft geopend, is tevreden met de conclusies van de conferentie. Hij zal de conclusies bespreken met zijn collega's tijdens de komende Landbouwraad in december.
Na afloop van de conferentie kondigde de Commissie een aantal initiatieven aan. Zo wordt er een zogenaamd Technologie Platform for Global Animal Health ingesteld. In dit platform zullen overheid en sector samenwerken aan de verbetering van vaccins voor dierziekten en aanverwante kennis.
In de Indonesische provincie Nusa Tenggara Barat, bestaande uit de eilanden Lombok, Sumbawa en enkele kleinere eilanden, heerst vogelpest onder pluimvee die een uitloop naar buiten hebben. Volgens de krant Jakarta Post dragen meer dan 20.000 dieren het virus bij zich. Officiële veterinaire autoriteiten melden ziektegevallen onder kippen, eenden, ganzen en duiven. Onder dieren die in stallen worden gehouden is de ziekte nog niet gevonden. Het vermoeden bestaat dat de ziekte is overgebracht via import van pluimvee uit Bali of via trekvogels uit Sulawesi.
In Thailand hebben wetenschappers bij verschillende in het wild levende vogelsoorten vogelpest gevonden. In de meer dan 1000 vogels die werden onderzocht werd bij 6 soorten het virus aangetroffen. Het betrof onder andere de Indische Gaper, de Indische Dwergaalscholver, de Muskaatvink, de Rode Tortel en de Zwarte Drongo.
Supermarkten moeten meer doen om de afzet van vlees en zuivel van gevaccineerde dieren mogelijk te maken. Dit product is honderd procent gelijkwaardig aan niet gevaccineerde producten en verdient het om dan ook dezelfde prijs te krijgen. Dit heeft landbouwminister Cees Veerman als voorzitter van de Europese Landbouwraad gezegd bij de opening van een grote dierziekteconferentie in Brussel. Veerman sprak de supermarkten aan omdat zij een sleutelrol spelen bij de afzet van gevaccineerd product. Veerman: “De retailsector moet op dit gebied optreden als een partner en zijn verantwoordelijkheden onderkennen.” Veerman verbaast zich over de koudwatervrees die bij supermarkten bestaat voor gevaccineerd product van Europese herkomst. Argentijns rundvlees is ook gevaccineerd en dat ligt wel gewoon in het schap, stelde hij. Met Europees vlees en zuivel moet hetzelfde kunnen, vindt hij. Veerman stelde ook voor om de Nederlandse systematiek van bekostiging van de dierziektebestrijding in heel Europa in te voeren. In Nederland betaalt de veehouderij mee aan de bestrijding van dierziekten. De kosten voor de dierziektebestrijding worden voor de helft door Brussel gedragen en voor de andere helft door de lidstaat. De Nederlandse veehouderij draagt bij aan de kosten die voor rekening van de lidstaat komen. Nederland is daarmee nog een uitzondering in Europa, maar als het aan Veerman ligt, is dat niet lang meer zo.
Minister Veerman van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit vindt het massaal doden van gezonde dieren bij een uitbraak van een dierziekte maatschappelijk onacceptabel en politiek onmogelijk. Dat meldde hij in Brussel tijdens de internationale conferentie over de bestrijding en preventie van dierziekten. 'Nederland zal bij een uitbraak van mond- en klauwzeer of varkenspest alleen bij de haard van de ziekte ruimen. Daarna gaan we indien nodig snel over tot vaccineren om verdere uitbreiding van de ziekte te voorkomen. Deze gevaccineerde dieren zullen niet worden gedood', aldus minister Veerman. Ook vindt Veerman dat het bedrijfsleven een belangrijke rol en verantwoordelijkheid heeft rond de afzet van producten van gevaccineerde dieren. Vandaag heeft Veerman de conferentie met de titel 'The Material and Immaterial Costs of Animal Disease Control: Towards an Effective, Affordable and Socially Acceptable Animal Disease Control in the European Union' geopend. De conferentie is georganiseerd door het ministerie van LNV samen met het directoraat-generaal Gezondheid en Consumentenbescherming van de Europese Commissie en duurt nog tot en met 16 december. Het doel van de conferentie is om ervaringen te delen en lessen te trekken uit de recente uitbraken van besmettelijke dierziekten zoals mond- en klauwzeer, klassieke varkenspest en vogelpest, en te komen tot aanbevelingen voor een effectieve, betaalbare en maatschappelijk meer geaccepteerde dierziektebestrijding in Europa.
Bureau Heffingen verstuurt boekhoudpakket voor MINAS
Vanaf 15 december 2004 verstuurt Bureau Heffingen de boekhoudpakketten MINAS 2005. Alleen de verplichte boekhoudpakketten zijn onderdeel van het pakket. De niet-verplichte boekhoudkaarten (hulpkaarten) kunnen via de website van Het LNV-Loket worden besteld/gedownload. De MINAS-boekhouding kan ook elektronisch worden bijhouden. Het programma dat daarvoor nodig is, staat op de Veesaldodiskette. Voor 2005 is hiervan een nieuwe versie beschikbaar. Deze kan worden besteld via de website van Het LNV-Loket.
Geen nieuwe Tabellenbrochure 2005 Dit jaar krijgen bedrijven geen nieuwe tabellenbrochure toegestuurd. Voor de boekhouding van 2005 kan de Tabellenbrochure 2004 worden gebruikt. Er wordt wel een aanvulling op de Tabellenbrochure 2004 meegestuurd. Deze aanvulling is een bundeling van alle wijzigingen in de Tabellenbrochure 2004. De twee eerder verstuurde aanvullingen zijn niet meer nodig. Zonodig kan de Tabellenbrochure 2004 dan via de website van Het LNV-Loket worden gedownload/besteld.
Vrijgesteld van aangifteplicht Extensieve bedrijven hoeven sinds het aangiftejaar 2003 geen MINAS-aangifte meer in te sturen als ze aan de gestelde voorwaarden voldoen. Deze bedrijven moeten echter wel een boekhouding bijhouden omdat daaruit blijkt of het bedrijf aan de voorwaarden voldoet of niet.
Nieuw: relatienummer Vanaf 2005 staan bedrijven bij LNV geregistreerd onder een relatienummer en niet meer onder een mestnummer. Bedrijven hebben hier inmiddels bericht over ontvangen. Per relatienummer moet een boekhouding worden bijgehouden. In een enkel geval is het mogelijk dat meerdere boekhoudpakketten worden ontvangen terwijl het bedrijf vanaf 2005 nog maar één relatienummer heeft. In dat geval hoeft maar één boekhoudpakket te worden gebruikt.
Veerman wil mestbewerking en -verwerking bevorderen
Minister Veerman van LNV wil met maatregelen de bewerking en verwerking van mest bevorderen. Zo zal de bij de overheid beschikbare kennis over praktijkrijpe en nieuwe technieken van mestbe- en verwerking voor iedereen beschikbaar komen op internet. Daarnaast wil Veerman de komende twee jaar kansrijke projecten op basis van nieuwe technieken, geïnitieerd en gedragen door het bedrijfsleven, ondersteunen met onderzoek. Ook zal het aantal toegelaten producten voor co-vergisting toenemen. Minister Veerman schrijft dat mede namens staatssectretaris Van Geel van VROM in een brief aan de Tweede Kamer. Hij reageert daarmee op de motie van Tweede-Kamerlid Bas van der Vlies (SGP) die op 15 juni 2004 is aangenomen. In deze motie wordt de regering gevraagd in het najaar van 2004 met voorstellen te komen om mestbewerking en mestverwerking te stimuleren en tevens voorstellen te doen om de belemmeringen voor mestbe- en verwerking zo veel mogelijk weg te nemen.
Veerman schrijft onder meer dat de in juni jongstleden vastgestelde lijst van producten die samen met mest mogen worden vergist, in januari 2005 mogelijk wordt uitgebreid met 15 producten. Toelating van producten is afhankelijk van de uitkomsten van een (milieu-)risicoanalyse. Veerman vindt dat het aantal voor co-vergisting aangemelde producten achter blijft bij de verwachtingen. Daarom nodigt hij betrokkenen opnieuw uit om producten aan te melden, zodat het aantal toegelaten producten in de loop van 2005 verder kan worden uitgebreid.
Met onder andere het uitgeven van een Handreiking Co-vergisting wil Veerman de vergunningverleningprocedure ondersteunen. De handreiking heeft tot doel om bedrijfsleven en overheden maximale ondersteuning en duidelijkheid te bieden bij de aanvraag voor een vergunning.
Veerman schrijft verder dat er een verkenning komt of, en zo ja hoe, andere lidstaten het gebruik van kunstmestvervangers uit dierlijke mest hebben geregeld. Het is een interessante gedachte om voor de toekomst te onderzoeken of en zo ja onder welke voorwaarde dierlijke mest zodanig kan worden verwerkt dat het binnen de werking van de Nitraatrichtlijn niet meer als dierlijke mest wordt aangemerkt, aldus de minister.
Een andere maatregel die Veerman neemt is het uiterlijk in maart 2005 publiceren van een beleidskader, zodat pilots kunnen starten ter stimulering van mestverwerking door voor de extra dieren slechts 50% dierrechten te verlangen op voorwaarde dat de producten uit de verwerkte mest buiten de Nederlandse landbouw worden afgezet. Veerman wil hiermee een impuls geven aan mestverwerkingsinitiatieven waarmee de mestmarkt verder wordt ontlast. Hij wil de pilots zo snel mogelijk in 2006 starten. Deelname aan een pilot is onder meer afhankelijk van een onafhankelijke toets voor de toegestane technieken en de producten uit de verwerkte mest.
Ruimte-voor-ruimte-regeling in Brabant krijgt vervolg
De provincie Noord-Brabant heeft met drie marktpartijen een overeenkomst op hoofdlijnen getekend om de samenwerking in 'ruimte-voor-ruimte' een vervolg te geven. In een eerder stadium heeft de provincie zich garant gesteld voor een bedrag van maximaal 155 miljoen euro voor de uitbetaling van sloopvergoedingen voor intensieve veehouderijbedrijven die hun activiteiten beëindigen. Met de uitgifte van bouwkavels kunnen de vergoedingen voor de sloop van stallen worden terugverdiend. Die aanpak blijkt succesvol. De overeenkomst met de marktpartijen gaat er vanuit dat via de Ontwikkelingsmaatschappij Ruimte-voor-ruimte (ORR) een bedrag van maximaal 110 miljoen euro wordt terugverdiend. Daarnaast zijn in de overeenkomst afspraken gemaakt om financiën beschikbaar te kunnen stellen voor de zogenoemde 'verbrede aanpak ruimte-voor-ruimte'. Daarmee kunnen de vergoedingen voor de sloop van andere, ongewenste, bebouwing in het buitengebied en de sanering van glastuinbouwbedrijven tot een bedrag van maximaal 60 miljoen euro worden gefinancierd.
Beëindiging In de eerste fase van de Regeling beëindiging veehouderijtakken (RBV) is bij de beëindiging van de intensieve veehouderij in Brabant al meer 920.000 vierkante meter stal gesloopt. De sloopvergoedingen die hiervoor zijn uitbetaald, kunnen worden terugverdiend door voor elke 1.000 vierkante meter gesloopte stal één woningbouwkavel te ontwikkelen. Om deze sloopvergoedingen terug te verdienen, moeten dus in totaal meer dan 920 kavels worden ontwikkeld. De ORR heeft op dit moment bijna 700 bouwkavels in ontwikkeling, waarvan 255 ook verkocht zijn in 22 gemeenten. Naar verwachting zullen binnen nu en een jaar op deze bouwkavels ook de woningen zijn gebouwd. Het gaat meestal om grotere huizen op ruimte percelen van 1.000 of meer vierkante meter.
Tweede fase In de tweede fase van de RBV, waarop de nu gesloten overeenkomst betrekking heeft, is voor totaal 1.100.000 vierkante meter staloppervlakte een sloopvergoeding aangevraagd. Op dit moment is hiervan ook al 780.000 vierkante meter gesloopt en vergoed. Om dit terug te verdienen gaat de ontwikkelingsmaatschappij 780 extra kavels ontwikkelen. Indien alle aangevraagde sloopvergoedingen ook worden uitbetaald kan dit inhouden dat maximaal 1.100 kavels moeten worden ontwikkeld om de sloop van stallen te kunnen financieren. Nadat de financiering van de uitbetaalde sloopvergoedingen in de RBV is terugverdiend, gaat de ontwikkelingsmaatschappij (ORR) nog maximaal 600 extra kavels ontwikkelen om de financiering van de verbrede aanpak van ruimte voor ruimte, waaronder de sanering van de glastuinbouw, mogelijk te maken.
Vervolg Omdat dit nog wel enkele jaren kan gaan duren gaat de provincie Noord-Brabant na of het mogelijk is, vooruitlopend op het moment dat deze maximaal 600 kavels worden ontwikkeld, al gelden voor de verbrede aanpak beschikbaar kunnen worden gesteld. Met de sloop van overbodige bebouwing in het buitengebied en de sanering van de glastuinbouw zou dan op korte termijn kunnen worden begonnen. De provincie neemt hierover begin 2005 een besluit.
De Raad van State zet vraagtekens bij de mogelijkheden tot handhaving die in de nieuwe mestwet, die per 1 januari 2006 in moet gaan, zijn opgenomen. Volgens de Raad zijn overtredingen minder eenvoudig vast te stellen dan het kabinet in het wetsvoorstel suggereert. Bovendien acht de Raad de controlecapaciteit niet toereikend. Dat schrijft de Raad van State in zijn advies bij de meststoffenwet die minister Veerman eind vorige week naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Het kabinet gaat ervan uit dat het door organisatorische voorzieningen bij de Dienst Regelingen en de Algemene Inspectiedienst mogelijk is overtredingen eenvoudig te constateren en vervolgens via een lik-op-stuk-benadering te bestraffen.
Eenvoudig vast te stellen overtredingen? De Raad betwijfelt of dit effect met de voorgestelde opzet van de regeling van de gebruiksnormen wel voldoende bereikt kan worden. Hoewel er strenge eisen aan de gegevensadministratie worden gesteld, biedt het wetsvoorstel de gebruiker van meststoffen de ruimte om ook met alternatieve bewijzen te komen. Het kabinet gaat er zelfs al vanuit dat 4300 bedrijven met aanvullende bewijsstukken zullen komen. Verder zal op de minister de bewijslast rusten bij de vaststelling van de omvang van de overschrijding van de gebruiksnorm welke bepalend is voor de hoogte van de bestuurlijke boete. Kortom, de Raad is er dan ook niet van overtuigd dat het bij de handhaving van de Meststoffenwet door middel van bestuurlijke boetes zal gaan om eenvoudig vast te stellen overtredingen. Een lik-op-stuk-beleid is hiermee niet gegarandeerd, aldus de Raad.
Controle De Raad zet ook vraagtekens bij de controlemogelijkheden. Het kabinet stelt dat, zeker in de eerste jaren na invoering van het stelsel van gebruiksnormen, stevig zal moeten worden ingezet op repressieve handhaving. De regering zoekt het daarbij niet in een vergroting van de capaciteit van de Algemene Inspectiedienst maar in een meer gerichte inzet van die capaciteit op risicogroepen, te weten intermediairs en overschotbedrijven.
De Raad constateert dat er in het jaar 2002 40.000 overschotbedrijven en 1.000 intermediaire ondernemingen waren. Bij de begroting van de lasten van de uitvoering en handhaving wordt uitgegaan van 10.000 controles door de Dienst Regelingen, die gelet op het in belangrijke mate selecte karakter een grote trefkans hebben en leiden tot 6.000 geconstateerde overtredingen. Gelet op het eerder aangeven aantal risicobedrijven komt dit dus per overschotbedrijf neer op gemiddeld minder dan één controle in de vier jaar, aldus de Raad.
Voorstel wijziging meststoffenwet naar Tweede Kamer
Het wetsvoorstel waarin de Meststoffenwet wordt gewijzigd om een stelsel van gebruiksnormen voor mest in te voeren, is 10 december naar de Tweede Kamer gezonden. De aanpassing van de mestregels was nodig na een arrest van het Europese Hof in oktober 2003. Daarin oordeelde het Hof dat de Nederlandse mestregels niet voldeden aan de eisen van de Europese nitraatrichtlijn. De beoogde ingangsdatum van het nieuwe stelsel is 1 januari 2006. Met de wetswijziging wordt het oude MINAS-systeem vervangen door een nieuw systeem gebaseerd op maximum normen voor het gebruik van stikstof en fosfaat. Nederland heeft daarover in juli met de Europese Commissie overeenstemming bereikt.
Door het aangescherpte mestbeleid wordt de ruimte voor het gebruik van mest in Nederland kleiner. Meer bedrijven zullen mest moeten afvoeren, extra grond in gebruik moeten nemen of bedrijfsmaatregelen moeten nemen om binnen de gestelde regels te opereren. Dat brengt extra kosten met zich mee.
Supermarktbranche staakt verzet tegen diermeel in veevoer
De supermarkten staken hun verzet tegen de verwerking van diermeel in veevoeders. Brancheorganisatie Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) heeft dat op 9 december bevestigd. Diermeel in veevoer werd in verband gebracht met de verspreiding van de runderziekte BSE. Het meel wordt gemaakt uit slachtafval en dit zou materiaal van besmette runderen kunnen bevatten. BSE bij het rund wordt in verband gebracht met een specifieke variant van de ziekte van Creutzfeldt-Jakob bij de mens. Daarom mag er sinds 2000 totaal geen diermeel meer in het veevoer worden verwerkt.
Zowel in de Tweede Kamer als in de veehouderijbranche gaan steeds meer stemmen op het verbod gedeeltelijk in te trekken. Zo zou verwerking in voer bestemd voor dieren die niet gevoelig zijn voor BSE moeten kunnen, waneer dit met voldoende controlemaatregelen wordt omgeven. De supermarkten hebben zich tot nu toe altijd verzet tegen afschaffing omdat de veiligheid van het vlees - terecht of onterecht - niet in het geding mag zijn.
In Brabant 1,7 miljoen vierkante meter stal gesloopt
In Noord Brabant is in het kader van de ruimte-voor-ruimte regeling al meer dan 1,7 miljoen vierkante meter stal gesloopt. Om de sloopvergoeding terug te verdienen, moeten 1700 huizen worden gebouwd. Daarvan zijn er inmiddels bijna 700 in voorbereiding. Eenderde daarvan is al daadwerkelijk verkocht. Een woordvoerder van de provincie heeft dit vrijdag bekendgemaakt. De regeling houdt in dat de boeren een vergoeding krijgen voor het aantal gesloopte vierkante meters. Dat geld wordt terugverdiend door extra bouwkavels uit te geven waarop duurdere huizen gebouwd kunnen worden. De provincie werkt daarbij samen met banken en vastgoedontwikkelaars. Naar verwachting worden de komende jaren nog meer stallen gesloopt. De provincie wil ook een deel van de glastuinbouw op dezelfde manier saneren.
Vandaag zouden vertegenwoordigers van NOP en van LNV weer praten over de voortgang van de afwikkeling van de hertaxaties van de schadevergoedingen AI. LNV heeft echter laten weten meer tijd nodig te hebben. Op verzoek van het ministerie is het overleg verschoven naar vrijdag 17 december.
Het PPE gaat in de loop van volgend jaar de controle op de (verplichte) NCD-enting weer uitvoeren. In 2001 haalde de toenmalige minister Brinkhorst deze medebewindstaak weg bij het productschap om meer zicht te hebben op deze controle. De indruk bestaat in de praktijk dat de RVV, die hiermee werd belast, niet echt aan controleren is toegekomen. Het ministerie van LNV zegt dat er wel degelijk is gecontroleerd op uitvoering van de verplichte entingen. Belangrijker is echter dat, naar het zich laat aanzien, de Nederlandse pluimveehouders de entingen consequent zijn blijven uitvoeren.
De Chinese premier Wen Jiabao wil meer weten over de Nederlandse aanpak bij de bestrijding van aviaire influenza. Hij heeft donderdag een ontmoeting gehad met medewerkers van het RIVM, het Rijksinstituut voor Volks- gezondheid en Milieu, in Amsterdam. Minister Hoogervorst van Volksgezondheid was bij het gesprek aanwezig. De Chinese premier is deze week in Neder- land. Het RIVM hoopt met de Chinezen tot samen- werking te komen bij de bestrijding van infectieziekten zoals de vogelgriep
De gevolgen van een dierziekte-epidemie blijven niet beperkt tot de materiële en financiële. Ook de immateriële en psychosociale gevolgen na een dierziekte epidemie kunnen groot zijn en in sommige gevallen lang voortduren. Het Rijksinstituut voor Volksgezond- heid en Milieu (RIVM) en het Instituut voor Psychotrauma (IvP) hebben in de Gelderse Vallei, Brabant en Limburg een gezondheidsonderzoek uitgevoerd onder pluimveehouders en hun gezinnen die zijn getroffen door en onder beroepsgroepen die zijn ingezet bij de bestrijding van de AI-uitbraak. Ze doen op grond hiervan aanbevelingen.
Een pluimveehouder vertelt
Het was moeilijk tijdens en vlak na de vogelpest. Inmiddels is hij eroverheen zegt hij, alhoewel het verdriet af en toe nog wel de kop opsteekt. Maar je kunt niet blijven treuren. Het gewone leven gaat door. Hij heeft zich geestelijk dusdanig bij mekaar geraapt, dat hij zijn verhaal voor een groot publiek kan en wil vertellen.'Hij' wil echter niet met naam en toenaam in de krant. Het relaas van een pluimveehouder wiens bedrijf besmet raakte en geruimd werd en wat dat allemaal met hem deed. Pluimveevlees dat een te hoog gehalte aan residuen bevat, mag niet worden verkocht voor menselijke consumptie. Het moet uit de handel worden genomen en vernietigd. Bovendien moeten ondernemers dit met ingang van 1 januari 2005 melden aan de overheid. Wanneer dit zich voordoet, zal dat grote kosten met zich brengen die de opeenvolgende afnemers op hun leverancier zullen proberen te verhalen. Daarom is uiterste zorgvuldigheid geboden bij de toepassing van diergeneesmiddelen en de wachttermijnen. Het zelfcontroleprogramma van Nepluvi is bedoeld om problemen te voorkomen.
Eendenonderzoek
Bij lage temperaturen nemen eenden veel meer voer op. Een hogere voeropname leidt tot snellere groei en een hoger eindgewicht. Bij een vaste mestduur van 6,5 week ligt het eindgewicht van winterkoppels op ca. 3400 gram per eend. Dit is ca. 400 gram meer dan bij zomerkoppels. Eenden die zwaarder zijn dan 3.100 gram zijn moeilijk verkoopbaar. Daarom is het noodzakelijk de groei van winterkoppels af te remmen. Praktijkonderzoek onderzocht of het mogelijk om de aflevergewichten te remmen via het voer.
Actie Db tegen vleeskuikenhouderij en fastfoodsector
De Dierenbescherming (Db) start a.s. zondag met een landelijke actie tegen de vleeskuikenhouderij. De organisatie zegt hiermee te willen ageren tegen ‘de manier waarop de vele miljoenen vleeskippen in ons land worden gehouden en tegen de fastfood-cultuur waarin dit past. De fastfood-sector belichaamt immers de cultuur van snel, sneller, snelst waar de absurd snel groeiende vleeskip bij uitstek de dupe van is.’ Om de boodschap uit te dragen heeft de Db een landelijke protestkaartenactie op touw gezet die de fastfood-sector ervan moet overtuigen dat het Nederlandse publiek best iets langzamer, gezonder en diervriendelijker wil. ,,Wij sporen hen aan om tenminste ook scharrel- of biologisch kippenvlees op het menu te zetten.'' Het motto van de actie is: 'Fastfood? Slowdown!'
Het verzamelen van pluimvee op de kop van de Koemarkt moet per 1 januari stoppen van de voedsel- en warenautoriteit (VWA). Maar omdat pluimveehandel op de markt strafbaar is en een andere organisatie - de Algemene Inspectiedienst (AID) - Purmerend al heeft gewaarschuwd, hangt een boete de gemeente en de kippenhandelaren boven het hoofd.
De AID blijft ook in december doorgaan met het controleren op de markt. ,,Moeten zij weten. Ik heb toestemming van de VWA tot 1 januari'', reageert marktmeester Wim van Dijk kortaf. Volgens een woordvoerster van de VWA heeft de markt echter 'absoluut geen toestemming' gekregen voor het verzamelen van pluimvee. Alleen als de handelaren beschikken over een inentingsbewijs tegen vogelpest van de dieren óf uitdrukkelijke toestemming van de VWA, mag pluimvee worden verzameld. Vorige week maakte de VWA met een brief aan de handelaren en de marktmeester bekend dat het verzamelen uiterlijk per 1 januari moet stoppen. De brief is geschreven in overleg met de AID.
Proces-verbaal Marktmeester Van Dijk riskeert een proces-verbaal, omdat hij op 3 november al een officiële waarschuwing heeft gekregen van de AID vanwege de pluimveemarkt. In dat geval zal de marktmeester, die namens de gemeente Purmerend optreedt, volgens de dienst voor de rechter moeten verschijnen voor een economisch misdrijf.
Marktmeester Van Dijk vindt het vanuit de traditie van de markt bezien jammer dat de pluimveehandel op de Koemarkt moet verdwijnen. ,,Het is het laatste stukje openbare veemarkt in Purmerend. Jammer voor de toeristen, want er is veel vraag naar'', zegt Van Dijk. 'Waar zijn de dieren?', willen de toeristen dan van hem weten.
Business Pluimveehandelaar Jan Tromp uit Purmerland staat deze dinsdagochtend nog gewoon op de Koemarkt met een aantal kippen. Hij weet dat het verzamelen van pluimvee verboden is. ,,Het is al jaren zo dat het niet mag.'' Volgens hem is het de schuld van particulieren die kippen verhandelen dat de markt nu moet stoppen. ,,Er moet eigenlijk elke week een mannetje staan die tegen hen zegt: 'ho, kippen, dat mag hier niet'.'' Want anders pakken de particulieren zijn 'business' af, stelt hij.
Dat de pluimveehandel moet stoppen, vindt hij, net als de marktmeester, jammer voor het publiek. ,,Er komen 's zomers een hoop kinderen beestjes kijken. Ze mogen ook al niet meer bij de koeien- en schapenmarkt kijken'', vertelt Tromp. Hij blijft nog wel eieren, cavia's en konijnen verkopen.
Zijn collega uit Wormer, Gerrit Luten, valt hem bij. ,,De reuring en de nostalgie van Purmerend zijn naar de knoppen. Het ging er hier juist heel gemoedelijk aan toe.''
Productschappen willen adviesorgaan voor dierenwelzijn
De besturen van de Productschappen Vee en Vlees (PVV) en Pluimvee en Eieren (PPE) spreken op 9 en 10 december over de oprichting van een adviesorgaan voor dierenwelzijnsaangelegenheden. Dat orgaan zal welzijnsregels voor dieren moeten opstellen. Ook maatschappelijke organisaties, waaronder de Dierenbescherming, moeten hierin zitting hebben. Minister Veerman van LNV heeft tijdens de bespreking van de landbouwbegroting in september aangegeven dat hij de bevoegdheid voor het opstellen van regels voor dierenwelzijn wil overdragen aan de productschappen.
Vogelpest in Thailand nog lang niet onder controle
De vogelpest in Thailand is nog lang niet onder controle. Vorige week werden bij de wereldorganisatie voor diergezondheid OIE in Parijs nog 36 nieuwe gevallen gemeld. De betrokken bedrijfjes hielden samen nog geen 13.000 dieren en zaten verspreid over 10 verschillende provincies. Het betroffen pluimveebedrijven met leghennen, vleeskuikens, eenden en kwartels.
'Albert Heijn eist 10 procent korting van zijn leveranciers'
Supermarktconcern Albert Heijn verlangt van sommige levensmiddelenfabrikanten meer dan 10 procent korting op de inkoopprijs. Als leveranciers tegensputteren worden hun producten uit de schappen gehaald. Dit meldt vandaag dagblad De Volkskrant. Supermarktdeskundige Gerard Rutte voorspelt in de krant dat producten de komende weken uit de schappen gaan verdwijnen. "De 10 procent korting die Albert Heijn eist, is absurd," zegt Rutte tegen de krant. Het supermarktconcern zou tegen zijn leveranciers zeggen dat het pas stopt met de prijzenoorlog als 40 procent van de andere supermarkten duurder is.
Groot Brittannië wil rundvlees afkomstig van dieren ouder dan 30 maanden niet langer buiten de voedselketen houden. In verband met het grote aantal BSE gevallen in het Verenigd Koninkrijk werd in 1996 tot de maatregel het besloten. Volgens minister Margaret Beckett van Milieu, Voedsel en Plattelandszaken wijkt het aantal nieuwe gevallen van BSE echter niet meer af van andere landen in Europa en kan de regeling worden versoepeld. Ze wil volstaan met het verplicht testen van slachtrunderen van twee en een half jaar en ouder, zoals dat ook in de rest van de Europese Unie gebeurt. Wanneer de maatregel in de herfst van 2005 wordt opgeheven dan zal dat betekenen dat in datzelfde jaar nog 260.000 slachtkoeien extra in de voedselketen terecht zullen komen, zo heeft de Britse Meat and Livestock Commission (MLC) becijferd. Dat betekent een extra productie van 75.000 ton rundvlees, een toename van 11%. In 2006 zal de rundvleesproductie vervolgens met 185.000 ton groeien, schat de MLC.
Het Britse ministerie van landbouw Defra probeert de Europese Commissie er momenteel toe te bewegen om Britse rundvleesproducenten vanaf eind 2005 weer dezelfde mogelijkheden voor export te bieden als vlees uit de overige EU-lidstaten.
Terwijl veel consumenten in enquêtes aangeven dat zij bereid zijn meer te betalen voor duurzame producten, kiezen ze in de winkel toch voor de goedkopere, minder duurzame producten. Dat inconsequente gedrag kan doorbroken worden door consumenten actief bij de duurzame productie van voedsel te betrekken. Streekproducten kunnen een succes worden door burgers mee te laten denken. Dat was één van de conclusies op het symposium 'Anoniem of Betrokken' van het Christelijk Ecologisch Netwerk (CEN), dat vrijdag 3 december in Bunschoten gehouden werd. Volgens CEN-voorzitter Dick Stellingwerf willen consumenten best meer betalen voor duurzame regionale producten als ze weten hoe de productiewijze is en hoe de prijs is ontstaan.
Producenten van levensmiddelen, ook pluimveehouders, en van diervoer zijn vanaf 1 januari 2005 verplicht een systeem op te zetten waardoor een product of ingrediënt 1 stap voorwaarts en 1 stap achterwaarts te traceren is. Daarnaast hebben producenten vanaf 1 januari 2005 de plicht om, zodra er een onveilig product op de markt is gebracht, dit te melden bij de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA). Deze eisen staan in de Algemene Levensmiddelen Verordening (ALV). Producenten zijn verplicht om als een onveilig product toch op de markt is gekomen, passende maatregelen te nemen (product uit de handel te halen of de afnemer in te lichten) en dit te melden bij de VWA. Omdat het niet altijd duidelijk is wat onder een onveilig product wordt verstaan, heeft de overheid een meldwijzer opgesteld die te vinden is op de website www.vwa.nl Bij twijfel raadt de overheid aan om sowieso contact op te nemen met de VWA. De VWA is 24 uur per dag en zeven dagen per week bereikbaar op telefoonnummer 0800 - 0488.>br> De primaire sector kan met vragen ook terecht bij Het LNV-Loket via de website www.hetlnvloket.nl of op werkdagen van 8.30 tot 16.30 uur via het gratis telefoonnummer 0800 - 22 333 22.
Geen enkele pluimveehouder wil een vogelpestperiode zoals vorig jaar nog een keer meemaken. De algemene mening is dan ook dat er alles aan gedaan moet worden om dat te voorkomen. Eén van de discussie- punten daarbij is of het buiten laten lopen van kippen wel zo verstandig is. De discussie over de wenselijk- heid en risico's hiervan borrelt steeds vaker op binnen de pluimveesector. Zeker nu de vogelpest in Azië nog steeds niet is beteugeld, het vogelpestvirus op steeds meer plaatsen op de wereld opduikt, het vogelpestvirus bewezen gevaarlijk is voor mensen en de dreiging van een humane grieppandemie steeds groter wordt. Is het niet beter dit te verbieden, zeker in risicovolle perioden zoals tijdens de vogeltrek. Pluimveehouderij legde mensen in en rondom de sector de stelling voor: Pluimvee moet in perioden dat er verhoogde kans is op een besmetting met AI, bijvoorbeeld tijdens vogeltrek, verplicht worden opgehokt, en de regelgeving moet op deze uitzonderingssituaties worden aangepast.
Megabedrijf gaat in scharrel
Een bijzonder legbedrijf in meerdere opzichten. Dat kun je zeggen van het bedrijf van Salmetfamilie Zimmerer in het Duitse Wandersleben. Om te beginnen is het bedrijf groot. De oorspronkelijke capaciteit was een miljoen kooikippen. Vanwege nieuwe EU-regels huisvesten de batterijstallen nu 'nog maar' 800.000 dieren. Frank Zimmerer is echter bezig de capaciteit weer op het oude niveau terug te brengen. Er worden voor ruim 200.000 leghennen vier scharrelstallen met uitloopmogelijkheid gebouwd. Twee zijn inmiddels klaar. Een reportage.
Regiobeurzen in opmars
De Vakbeurs Intensieve Veehouderij in de Evenementenhal in Hardenberg trekt steeds meer bezoekers. Werd de vakbeurs aanvankelijk nog een beetje neerbuigend betiteld als een 'hapjes en een drankjesbeurs'; tegenwoordig roemt men de ruime mogelijkheden om er nieuwe relaties aan te gaan en oude te bestendigen. De laatste vakbeurs half november trok 24.800 bezoekers. Er stonden 250 standhouders. Ook in Gorinchem is een Evenementenhal gekocht, die in april 2005 wordt geopend. In december volgend jaar wordt daar een Vakbeurs Intensieve Veehouderij gehouden.
Producenten van levensmiddelen en diervoer zijn vanaf 1 januari 2005 verplicht een systeem op te zetten waardoor een product of ingrediënt 1 stap voorwaarts en 1 stap achterwaarts te traceren is. Daarnaast hebben producenten vanaf 1 januari 2005 de plicht om, zodra er een onveilig product op de markt is gebracht, dit te melden bij de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA). Deze eisen staan in de Algemene Levensmiddelen Verordening (ALV), ook wel aangeduid met: General Food Law.
Het Noodfonds Aviaire Influenza zal rond € 15 miljoen uitkeren in de vorm van rentesubsidie aan noodlijdende pluimveebedrijven. Dit schrijft minister Veerman aan de Tweede Kamer. Er zijn 322 aanvragen binnengekomen, waarvan er 278 zijn beoordeeld. Hiervan is bijna driekwart toegewezen voor een gemiddeld bedrag van € 60.000 per aanvraag.
Erfbeplanting rondom intensieve veehouderijbedrijven vermindert de concentratie van ammoniak op grotere afstand. Erfbeplanting kan daarmee een aanvulling zijn op andere emissiereducerende maatregelen, de ongewenste verspreiding van ammoniak en mogelijk ook fijne stof en stank tegengaan. Dit blijkt uit metingen van Wageningen UR.
Belgische vermeerderingsector gecompenseerd voor schade door vogelpestcrisis
Belgische producenten van broedeieren en broederijen ontvangen een vergoeding voor de schade die ze leden tijdens de vogelpestcrisis in 2003. De Europese Commissie heeft ingestemd met een dergelijke regeling. Tijdens de vogelpestcrisis was in het getroffen gebied het vervoer van broedeieren voor enkele weken verboden. Omdat ze niet tijdig naar broederijen konden worden gebracht, werden in België wekelijks circa 980.000 broedeieren en 780.000 ééndagskuikens vernietigd. De steun voor de eigenaren van broedeieren varieert van 0,081 tot 0,265 euro per broedei naargelang het gaat om een broedei van een leg-, vlees- of vermeerderingsras. Het plafond aan eieren waarvoor een schadevergoeding mag worden uitbetaald, komt ongeveer overeen met de helft van het totaal aantal broedeieren dat tijdens de vogelpestcrisis verwerkt werd.
De betrokken bedrijven krijgen binnenkort een steunaanvraagformulier en een brief met een toelichting in de bus.
Momenteel wordt nog onderzocht of de overige schade die de bedrijven leden door het Sanitair Fonds kan worden vergoed. Ook hiervoor is toestemming nodig van de Europese Commissie.
Brada-baas Wildeboer haalt gelijk in conflict met KvW
In een zaak die de Keuringsdienst van Waren had aangespannen tegen directeur Aaldert Wildeboer van Brada Abattoir in Leeuwarden heeft het gerechtshof in Leeuwarden de ondernemer vrijgesproken. De zaak had betrekking op de slagerij van Wildeboer in het Drentse Hollandscheveld. In 2001 stelde de keuringsdienst overtredingen vast op het gebied van hygiëne. Naar de mening van Wildeboer was de betreffende ambtenaar slechts bevoegd om de winkel te controleren. Slechts de Rijksdienst voor de keuring van Vee en Vlees (RVV) zou overtredingen in de slagerij vast kunnen stellen. Wildeboer haalde aanvankelijk bakzeil met zijn verweer, bij achtereenvolgens de economische politierechter in Assen en de rechter in Groningen. Uiteindelijk heeft hij alsnog zijn gelijk gehaald bij het hof in Leeuwarden.
Een 69-jarige man is opgenomen in een ziekenhuis in de Franse stad Nancy omdat hij symptomen vertoont die op een besmetting met vogelpest kunnen duiden. Dat heeft een ziekenhuiswoordvoerder in Nancy donderdag gemeld. De man is onlangs in Frankrijk teruggekeerd na een vakantie in Vietnam. In dat land zijn sinds december 2003 ongeveer twintig mensen aan de vogelgriep bezweken.
Verplicht vogelpestonderzoek op vrije uitloop-bedrijven Niedersachsen
In de Duitse deelstaat Niedersachsen moeten pluimveehouders die hun dieren houden in een systeem met uitloop naar buiten, hun bedrijf regelmatig laten testen op aanwezigheid van het vogelpestvirus. De eis is een gevolg van een verordening van het ministerie van landbouw van de deelstaat die per 1 december van kracht is geworden. De verplichting tot het onzerzoek geldt voor alle bedrijven met meer dan 1000 kippen, 500 kalkoenen, 500 eenden of 100 ganzen die hun dieren niet uitsluitend in stallen houden. De onderzoeken moeten plaatsvinden in december van dit jaar en vervolgens jaarlijks in de maanden april en oktober. Alleen bij ganzen blijft de verplichting beperkt tot een jaarlijks onderzoek in oktober. Er vindt onderzoek plaats naar het Influenza-A-Virus met de subtypen H5 en H7.
Poultry Centre wil ontmoeting, samenwerking en innovatie bevorderen
Eind oktober is het Poultry Centre Barneveld opgericht. Inmiddels is een 'mission statement' van het Poultry Centre Barneveld opgesteld door de initiatiefgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van de primaire pluimveehouderij, de industrie, de wetenschap en de gemeente Barneveld. Het Poultry Centre moet de plaats worden waar ondernemers uit de pluimveesector elkaar en anderen ontmoeten, ideeën uitwisselen en projecten opstarten. Het Poultry Centre zoekt naar oplossingen in samenwerking en innovatie, aldus het mission statement. Zesmaal per jaar gaat het Poultry Centre Barneveld een marktcafé organiseren voor de pluimveesector. Naast de behandeling van een gemeenschappelijk relevant thema (bijvoorbeeld het draaiboek vogelpest) is er dan volop ruimte voor uitwisseling van informatie en marktontwikkelingen. Daarnaast wil het Poultry Centre vanaf het begin werken aan de opbouw van informatievoorziening ten aanzien van bedrijfsinformatie, wet- en regelgeving en subsidies voor de pluimveesector.
Bij succes wil het Poultry Centre Barneveld zijn weg vervolgen in de richting van projectmatige samenwerking tussen ondernemers, kennisinstellingen, financiers en overheden. Mogelijk zelfs resulterend in een gezamenlijk gedragen merknaam en gemeenschappelijk georganiseerde en gefinancierde R&D.
Aries, het computersysteem van het Wageningse instituut voor voedselveiligheid Rikilt voor het opsporen van diermeel in veevoer, gaat in al de 25 lidstaten van de Europese Unie worden gebruikt. Ook de Canadese overheid wil het systeem gaan benutten. Aries staat voor Animal Remains Identification and Evaluation System. Het betreft een beslissingsondersteunend computersysteem, waarbij analisten microscoppbeelden van minuscule botfragmentjes onder ogen krijgen. De test is van belang in de bestrijding van BSE. In Europa geldt sinds 2000 een absoluut verbod op de verwerking van diermeel in voer voor herkauwers. In voeders die diermeel bevatten zijn vrijwel altijd botfragmentjes terug te vinden. Een door de EU geaccepteerde test moet 0,1% diermeel in een monster kunnen aantonen. Moleculaire tests op DNA of aanwezige eiwitten kunnen deze norm niet halen. Omdat het diermeel wordt verhit voordat het in voeders wordt toegpast valt het DNA in kleine stukjes uiteen. Daardoor is het met een DNA-test ook erg lastig is om vast te stellen van welk diersoort het meel afkomstig was.
Aries leidt de gebruiker langs een beslisboom. Op elk moment kan worden bekeken welke beslissingen genomen zijn, kunnen beelden opgeroepen worden die helpen bij de identificatie en kan gecontroleerd worden wat de Europese regelgeving hierover zegt. Ervaren analisten kunnen snel een doorsteek maken of het systeem gebruiken als naslagwerk bij lastige gevallen, meent Rikilt-medewerker dr. Leo van Raamsdonk.
